De laatste waarnemingen zijn gedaan in 2018.
De wandeling in PDF formaat.

ILW Jakarta 7 Koningsplein alun alun

Pas na 1800 ontstonden de 'uitgelegde buitenwijken' van Batavia: Rijswijk, Noordwijk, Koningsplein (de zogenaamde long van de stad, op een schilderij uit de eerste helft van de vorige eeuw nog te zien in zijn oorspronkelijke staat, een reusachtige alun-alun midden in het dichtbegroeide land, met vrij uitzicht op de bergen Salak en Gedeh).
[Haasse – Krassen op een rots, 59-60] 

In 1809 besloot nu Daendels op zijne grootscheepsche manier om een reusachtig exercitieveld aan te leggen, dat Champ de Mars zou heeten. Daartoe werden van allerlei personen, meestendeels van Van Riemsdijk, de gronden aangekocht, die het oude weideveld van het Binnenhospitaal den omvang hebben gegeven van het tegenoordige Koningsplein. Het aplaneeren kostte echter veel geld en nog jaren lang bleef het terrein zeer moerassig. [Oud Batavia I, 415-417] 

Berlage: Het toekomstig Koningsplein tevens hart van Batavia belooft dus, wanneer dat plan wordt uitgevoerd, een waardig stadscentrum te worden, al zal het aanbeveling verdienen, het begrip toekomst zeker eenigszins ruim te nemen. [Indisch Bouwkundig Tijdschrift - 26, 306a][Mijn Indische Reis, 33-35].

Omtrent het Raadhuis is besloten dit niet te situeeren in de centrale positie, die het op het plan innam, doch dit punt te reserveeren voor een gebouw voor algemeen-cultureele doeleinden, waarbij gedacht is aan een combinatie van een nieuwen schouwburg, met vergader-, concert- en tentoonstellingszalen, terrassen en dg. [Locale Techniek - 7-3, 88] 


Begin van de wandeling: De ingang van Lapangan Merdeka (Koningsplein) in de noordwesthoek van het terrein. 

Ga in de richting van de Monas: Monumen Nasional,
Volg het voetpad aan de linker kant
van de dubbelbaans weg.
Volg het voetpad schuin naar links
, aan de noordzijde van een groot plein.

ILW Jakarta 7 Koningsplein MonasEerst langs het vroegere Koningsplein, nu Merdekaplein, immense grasvlakte met in het midden de Vrijheidszuil, door een jeugdige, sceptisch geworden Indonesische intelligentsia oneerbiedig in Sukarno’s Last Erection omgedoopt; de puur gouden vlam die eruit oplaait moet de jonge staat een klein vermogen hebben gekost.
[Fabricius – Een reis door het nieuwe Indonesië, 17-18] 

Midden op het veld rijst, blinkend in schijnwerperlicht, een torenhoge witte zuil, bekroond door een – naar men zegt met echt bladgoud bedekte – gebeeldhouwde vlam: het symbool van de vrijheid van Indonesië, dat in het stadswapen de plaats heeft ingenomen van het met lauweren omkranste zwaard van Batavia.
[Haasse – Krassen op een rots, 7-8] 

[In een plan voor het koningsplein werd in 1938 op de plaats van de huidige MONAS een cultureel centrum geprojecteerd.] “ ... dit punt te reserveeren voor een gebouw voor algemeen-cultureele doeleinden, waarbij gedacht is aan een combinatie van een nieuwen schouwburg met vergader-, concert- en tentoonstellingszalen, terrassen en dg. Tot een representatief geheel vereenigd, waar bv. ook congressen een goed en aantrekkelijk onderkomen zouden kunnen vinden.” [Locale Techniek, 7-3, 88] 


Het voetpad eindigt bij de ingang van de onderaardse gang naar de Monas.
Een muurtje en lage groene struikjes omgeven de trap, die leidt naar de ondergrondse ingang.
Ga linksaf en ga de trap af.

Koop een entreekaartje voor het bezoek aan het museum in de voet van het monument.
- Het museum bestaat uit een aantal diorama’s, die betrekking hebben op de historie van het Indonesische volk.
Tevens kan hier één kaartje worden gekocht om met de lift de toren in te gaan.
- De lift heeft een zeer beperkte capaciteit. Men moet daarom rekening houden met een lange wachttijd bij de lift.
- Ook dient men rekening te houden met een beperkt uitzicht vanwege de luchtvervuiling.
Na de onderaardse gang is het verstandig om eerst de trappen op te gaan naar het hoogste platform en daar te infomeren naar de mogelijke wachttijd voor de lift. Dan kan vervolgens besloten worden wanneer men het museum met de diorama’s zal bezoeken.

Ga met de lift naar het uitzichtplatform.

Uitzicht naar het noordoosten:


Uitzicht naar het zuidoosten:


Uitzicht naar het zuidwesten:


Uitzicht naar het westen:

 

Ga na het bezoek aan de Monas terug door de onderaardse gang, ga de trap op en maak ‘boven gekomen’ een U-turn.
Ga in de richting van het standbeeld van de ruiter, naar Patung Pangeran Diponegoro, het standbeeld van Prins Diponegoro.


Het park rond het standbeeld van Prins Diponegoro heette vroeger het Decapark.


Ga – met de rug naar de Monas – linksaf en ga terug naar de ingang van het park; houd daar links aan.

Steek de Jl Medan Merdeka Barat (Koningsplein West) over en ga linksaf.

ILW Jakarta 7 Koningsplein Koningsplein West 1ILW Jakarta 7 Koningsplein Koningsplein West 2Koningsplein-West, gezien naar het Noorden: 1876 en 1937.

 

Elke middag tussen vijf en zes gingen ze fietsen, zoals alle verliefde jonge paartjes in de stad dat deden. Er was geen vast ontmoetingspunt en je begon altijd alleen. Je reed een bepaalde route, je keek goed uit en bij toeval kwam je dan degeen die je zien wilde, tegen. […] Ze reed, nu eens in de ene richting, dan weer in de andere, een vaste route: Koningsplein West, Koningsplein Noord, de Citadelweg, Pasar Baroe uit, aan het eind omdraaien en terug langs de andere kant van dezelfde winkelstraat, dan langs Noordwijk, de Rijswijkse weg, Tanah Abang en misschien door de korte Museumlaan terug naar Koningsplein West. Je kon elkaar mislopen.
[Zikken – Gisteren gaat niet voorbij, 93-94] 


Rechts: Kementerian Koordinator Bidang Pembangunan Manusia.
Voordien het Passagekantoor van de Rotterdamsche Lloyd en het Hoofdbureau Passagedienst van de Stoomvaart Maatschappij Nederland.


Rechts: Radio Republik Indonesia.


Links: op het Lapangan Merdeka lag het Hoofdbureau van Politie, voordien Hotel ‘Koningsplein’.


Rechts: (Het midden van het gebouw van) Kementerian Komunikasi dan Informasi. Op deze plaats stond het Consulaat Generaal van Frankrijk.

De Japanse voorlichtingsdienst is voor de dag gekomen met een uitvoerige verklaring over de opstand in Blitar,
[Bouwer – Het vermoorde land, 332-333] 

Voor de Japanse Krijgsraad in Batavia in het voormalige Franse consulaat-generaal (dat de Japanners nu ook hebben ingepikt) is de rechtszaak begonnen tegen de aanstichters van de opstand in de kazernes van de 'Peta' in Blitar op 14 februari j.l.
[Bouwer – Het vermoorde land, 337] 

Van de opstandelingen van Blitar zijn er 8 tot zware en 48 tot lichtere straffen veroordeeld. 12 werden vrijgesproken. Uit een officiële bekendmaking, vandaag in de ‘Tjihaja’ afgedrukt naar aanleiding van de vonnissen van de Japanse Krijgsraad, blijkt nu pas iets over de omvang van de opstand. 410 opstandige manschappen van de ‘Peta’ zijn enige tijd in het bezit van de stad Blitar geweest.
[Bouwer – Het vermoorde land, 348-350] 

Tot op Tanah Abang, aan de overzijde van de kali, moest men soms de ooren dichtdrukken voor het hartbrekend gegil van de aldus ‘verhoorde’ mannen en vrouwen, zoo werd mij verzekerd.
[Fabricius – Hoe ik Indië terugvond, 35] 


Rechts: Jl Musium / Sarana Jaya.

 
Rechts: Museum Nasional – Museum Pusat.


Het museum bestaat uit twee gedeelten: links het oude gebouw, rechts het nieuwe.
Het oude gebouw was bij de laatste waarneming in 2018 in ‘Renovasi’. Het was niet mogelijk na te gaan hoe de toekomstige opstelling zou zijn.
Om die reden konden de tekstdelen niet geplaatst worden in een mogelijk nieuwe volgorde en is de volgorde van de oude opstelling gecontinueerd.

Ga na de ingang linksaf, naar de hoge houten deur.

ILW Jakarta 7 Koningsplein Compagnieskamer B25ILW Jakarta 7 Koningsplein Compagnieskamer B24

De voormalige Compagnieskamer. Deze ruimte is in de loop der tijd verscheidene malen opnieuw ingericht en bevat nog enkele meubels uit de tijd van de VOC. [Oud – Batavia Platen – Album, B 24 en B 25] 

Er werd een Commissie benoemd 'om de mogelijkheid na te gaan om de geheele betimmering van het bedoelde vertrek [de noordelijke voorkamer van Toko Merah – Wandeling Jakarta 2] over te brengen naar 's Genootschaps museum en aldaar wederom op te bouwen. De volgende taak was 'om die Kamer geheel in dien stijl in te richten’. [Indisch Bouwkundig Tijdschrift - 9, 111] 

De twee ramen dier kamer zijn de vroegere ramen aan de Kali Besar. Men moet zich dus de straatdeur in den buitenmuur naast die ramen denken. [Oud Batavia II, 275 noot] 


Ga, na het bezoek aan de voormalige Compagnieskamer, linksaf.
Links: De volgende deur gaf vroeger toegang tot de bibliotheek en de leeszaal.


Ga terug naar de ingang van het museum.
Ga tussen de twee trappen door en daarna rechtsaf.
Links:

ILW Jakarta 7 Koningsplein slangZeer belangwekkend vond ik de voorstelling van het Karnen van de Oceaan; een slang om den berg geslingerd, dien Vischnoe’s schildpad draagt, dient goden en demonen als karntouw, waarmede zij de Wereldzee karnen, opdat boven drijve de Amurta, de drank, die hun de onsterfelijkheid geeft.
[Couperus – Oostwaarts, 126-127] 



Ik wist toen wel, dat die poppen daar niet hóórden, evenmin als de statige Hindoe-beelden, weggerukt uit hun grandioze natuuromgeving, nú op de belachelijke, westersche pleister-voetstukken in de kille vestibule van het Bataviasch Museum.
[Borel – Wijsheid en schoonheid uit Indië, 154-155] 


Ga terug naar de gang tussen de twee trappen en ga rechtsaf:

ILW Jakarta 7 Koningsplein GaneçaDe Ganeça – god der Wijsheid – uit ‘andesiet’, vierarmig, wijdbeens gehurkt, met den olifantskop, de snuit in een der handen, treft zeker dadelijk door een wonderlijk volmaakt modelé, zoo mollig, dat men zich afvraagt, hoe ooit dit harde steen zich voegde naar eens beeldhouwers vromen, volhardenden beitel. Maar is eene dergelijke vermaterializeering der Wijsheid daarna niet slechts te waardeeren als men om haar oproept de atmosfeer van den Ganges of welk Voor-Indische natuurmonument ook, en dan zulke identieke atmosfeer, zulk identiek moment, overplaatst naar oud Java, waar dit beeld werd gevonden? Is zulk een beschouwing naar tijd en plaats noodig, als wij een Hermes, een Sater, een Afrodite zien?
[Couperus – Oostwaarts, 126-127] 


Ga rechtdoor, langs de binnenhof.

ILW Jakarta 7 Koningsplein binnenhofEn dat is zeker het geval met de bibliotheek die we op onze wandeling over de galerijen die de fraaie langwerpige achtertuin omzomen, kunnen binnenkijken.
[Ferguson – Nu wonen daar andere mensen, 27] 

De boeddha’s en andere beelden van Borobodoer en van onderscheidene vindplaatsen van Hindoe bouw- en beeldwerk werden opgespoord, ontvangen, geplaatst in de zaal, overdekte binnenplaats en galerij en een iegelijk kon er vlak bij komen. [Nederlandsch Indië oud & nieuw-13, 81-82] 

Een schandelijke herinnering bindt mij aan dit museum: ik was bevriend met het kleinzoontje van de toenmalige conservator en als de oude heer zijn middagdutje deed, slopen wij aan de achterzijde het dan voor alle bezoek gesloten gebouw binnen, bonden onze rolschaatsen onder en zwierden uren lang over de gladde marmeren vloeren,
[Fabricius – Een reis door het nieuwe Indonesië, 28-29] 


Ga na de binnenhof rechtdoor naar de 2de zaal.

ILW Jakarta 7 Koningsplein Hindoe bronzenILW Jakarta 7 Koningsplein Hindoe bronzen 2De Hindoe-bronzen.

En tegenover die ‘goudkamer’ is er in den bovenbouw een andere, waar een misschien kostbaarder verzameling toegankelijk werd: het is die der Hindoe-bronzen, de fijnste en rijkste ter wereld. [Nederlandsch Indië oud & nieuw-13, 81-82] 


Ga rechtsaf en daarna de aan elkaar geschakelde zalen door, in de richting van de ingang.

Er hangt een ouderwets-saaie sfeer in de zalen met hun schoolse vitrines. Glimpen verguldsel en bloedrood en indigo, en de gestileerde patronen van batik- en ikatweefsels, en het dofgeworden metaal van de gamelanstellen kunnen daar geen fleur aan verlenen. Toch ontkomt niemand aan de indruk hier geconfronteerd te worden met nog iets anders, méér, dan kunstwerken en folkloristische voortbrengselen uit alle delen van de archipel.
[Haasse – Krassen op een rots, 40-41] 


Rechts: De gamelan van den Sultan van Bandjermassin.

ILW Jakarta 7 Koningsplein gamelan Sultan BandjermassinDe prachtige gamelan van den Sultan van Bandjermassin, de monumentale gamelan, zoú zou zij nooit meer worden bespeeld….?
[Couperus – Oostwaarts, 126-127] 

Ik meen me te herinneren dat bepaalde dingen, zoals de muziekinstrumenten, nog op precies dezelfde plek staan, in dezelfde zaal, als vijfendertig jaar geleden.
[Ferguson – Nu wonen daar andere mensen, 27] 


Links: Een opstelling voor de vertoning van de wajang kulit.

ILW Jakarta 7 Koningsplein wajang kulitHet tooneel waarop deze poppen vertoond worden, bestaat uit een scherm van wit saronggoed. Bovenaan hangt een lamp; aan den benedenkant bevindt zich een dwars stuk zachte pisangstam, waarin de poppetjes, die aan een spits toeloopend latje bevestigd zijn, vastgeprikt worden.
[De Wit – Java, 135-138] 

Als de voorstelling begon waren alle poppen in de pisangstam gestoken. Een groep aan het linker uiteinde en een groep aan het rechteruiteinde. Daartussen was dan het toneel. De dalang greep de poppen die hij nodig had of de helper die het hele verhaal kende, gaf ze hem snel aan. Hij stak ze dan in het midden van de zachte stam en liet de figuren licht heen en weer zwaaien, zodat het leek of ze met elkaar praatten, voor elkaar bogen, van elkaar terugdeinsden of op elkaar toe kwamen.
[Zikken – Gisteren gaat niet voorbij, 132-134] 


Op het eind: Een kaart van het eilandenrijk.

 

De reliëfkaart, die Haasse noemt, is uit het museum verwijderd; hij was kapot en wordt niet meer gerepareerd.

ILW Jakarta 7 Koningsplein reliëfkaartNet als vroeger, op de schoolexcursies en zondagse gezinsbezoeken aan het museum, kan ik haast niet scheiden van de kamerlange reliëfkaart van Java in alle schakeringen van groen en geel tussen het blauw van de oceanen en het bruin van de bergtoppen boven de boomgrens. Weken later zal dit basreliëf werkelijkheid-op-natuurlijke-grootte voor mij worden, wanneer wij terugvliegen van Bali naar Djakarta en gedurende enkele uren, bij helder weer, Java in volle lengte onder ons zien
[Haasse – Krassen op een rots, 41-42] 


Ga linksaf, naar het nieuwe gedeelte van het museum.

Op de begane grond, in een aparte vitrine: de Homo Erectus Eugène Dubois.

ILW Jakarta 7 Koningsplein Homo ErectusJava behoort tot de oudste bewoonde gebieden op aarde. Men heeft op Midden-Java sporen gevonden van mensachtigen uit het Pleistoceen, en skeletonderdelen van de pithecanthropus erectus, de zogenaamde 'Javamens'. Toen door reeksen van geweldige vulkanische uitbarstingen en door overstromingen omstreeks het einde van de ijstijd dit gedeelte van het Zuidoost-Aziatische vasteland in een archipel was veranderd, bleven diep in de binnenlanden van de grote eilanden resten van de oerbevolking voortbestaan, een klein, donkerhuidig ras, naar wordt aangenomen verwant aan de Dravida's van Voor-Indië en de negrito's.
[Haasse – Krassen op een rots, 42] 


"2de" verdieping: Prasasti Ciaruteun – Kampung Muara – Ciaruteun Hilir – Cibungbulan – Bogor.

ILW Jakarta 7 Koningsplein CiaruteunDe “beschreven steen” uit de Ciaruteun (Kampung Muara – Cibungbulan – Bogor.).

In de vroege vijfde eeuw heerste er in West-Java een koning Purnawarman, heer van het rijk Taruma. Dit staat gebeiteld op grote zwerfkeien, die in de omgeving van Bogor werden ontdekt: in twee daarvan zijn de voetafdrukken van de vorst, en zelfs die van zijn staatsie-olifant uitgehouwen. Ofschoon volgens de inscripties onoverwinnelijk en godgelijk (een evenbeeld van Wishnu) zag Purnawarman zijn heerschappij vergaan.
[Haasse – Krassen op een rots, 43-44] 

“Deze steen” is ook aanwezig in Museum Fatahilah [Wandeling Jakarta 2 – Steen] 


"3de" verdieping: Prasasti Tugu.

ILW Jakarta 7 Koningsplein TuguBij Toegoe, niet ver van Tandjoeng Priok, de haven waar Batavia nu zo trots op is, naar de kant van de Tjitaroem toch weer, werd een steen ontdekt ‘van eenigszins conischen vorm’, nu in Batavia's Museum ondergebracht, waarop de grote Kern ontcijferde: ‘Door een sterkarmigen, eerwaardigen oppervorst eertijds stroomde de Candrabhâgâ, na de genoemde (of: een beroemde) stad bereikt te hebben, in zee; (namelijk) door den doorluchtigen Poernawarman, die door voorspoed en deugden schitterde en boven andere vorsten uitmuntte, in het 22ste jaar zijner gelukkige regeering.
[Du Perron – Verzameld Werk VII, 334-335] 

Het ligt echter niet in onze bedoeling onze lezers een volledig relaas van Toegoe’s geschiedenis te geven; liever willen wij ons bepalen tot de mededeeling der meest bekende feiten, in verband met een piramidaal-vormigen grooten steen, met een in het Sanskriet gegrifte inscriptie, vermoedelijk afkomstig uit het lang vervlogen Hindoe-tijdperk, die eenige dagen geleden na bekomen machtiging van het bestuur op last van het Bataviaasch Genootschap van Kunsten en Wetenschappen uit het dorp Toegoe naar het Museum alhier is overgebracht. [De Locomotief, 27 October 1911] 
”De zelfde steen” staat in Museum Fatahilah. [Wandeling Jakarta 2 – Steen].


4de verdieping (met de lift te bereiken): Inhoud van o.a. de voormalige “goudkamer, bewerkte sieraden van goud en edele steenen”.

Ga bij het verlaten van het museum rechtsaf: Jl Medan Merdeka Barat (Koningsplein West).

Rechts: Kementerian Pertahanan.


Rechts: 15 – Kementerian Pemberdayaan Perempuan (Gebouwd in 1937 door Blankenberg voor de Consul Generaal van Japan).

 

Rechts: Jl Budi Kemuliaan III.

ILW Jakarta 7 Koningsplein Gang BoentoeEens hielden wij in hare woning, het eerste huis rechts van Gang Boentoe Koningsplein, repetitie van ‘Eerloos’ van Nouhuys. De familie d’Amaud Geerkens woonde er vlak naast. In het laatste bedrijf ontdekt de oude Halma hoe zijn zoon met behulp van zijn vrouw de brandkast forceert en er geld uit neemt.
Hij vaart verschrikkelijk en luidkeels uit: “Schurk, schoelje, moet ik je nu niet neersabelen als ’n hond.....”
Het was twee uur in de nacht. De familie d’Arnaud Gerkens, door die buitengewoon krachtige verwenschingen en bedreigingen gewekt, stiet hare vensters open en riep terug: “Houd den dief, meneer Beets, we komen U te hulp....!”
[Ido – Indië in den goeden ouden tijd II, 98-99] 


Links: Kruispunt met fontein.

ILW Jakarta 7 Koningsplein fonteinWaar zuid- en westzijde van het plein een hoek vormen, sproeien zeventien fonteinen in een rond bassin rood en wit beschenen water: de nationale kleuren; de middelste straal haalt een hoogte van acht meter. Zij verzinnebeelden de zeventiende dag van de achtste maand, 17 augustus, de dag van de onafhankelijkheid. Op de rand van het bassin zitten honderden mensen te kijken naar het gewoel, naar de verlichte ballons met een franje van reclamestroken, die boven de jaarmarkt in de lucht hangen, naar het verkeer, dat in een glinsterende stroom aangezet komt langs de ook al met bonte lichten overspannen Djalan Thamrin, de grootste nieuwe verkeersweg in het stadscentrum.
[Haasse – Krassen op een rots, 8-9] 


Steek de Jl Budi Kemuliaan (Scottweg) over, ga linksaf en steek de Jl Thamrin over.

Het college van burgemeester en wethouders van Batavia stelt den gemeenteraad voor, een principieele uitspraak te doen ten aanzien van de doorbraak Koningsplein-West, namelijk in principe te besluiten tot handhaving van meergenoemd doorbraakplan (Koningsplein-West – Oude Tamarindelaan). [Locale Techniek - 1, 46], [De Locomotief, 15 Februari 1927 (1,1)] 
De Jl Thamrin is aangelegd in 1957.

De Djalan Thamrin met zijn moderne architectuur in vaak fraaie materialen vormt de volstrekte tegenpool van de traditionele behuizingen van het volk, de kampongs van louter lage woningen uit hout en bamboe en atap opgetrokken, en is tevens door zijn kosmopolitische allure van een heel andere orde dan de stijl van bouwen die destijds de levenswijze en de zakelijke belangen van de Nederlanders vertolkte. Men kan zich heel goed voorstellen wat Sukarno bezield heeft, toen hij de economie van zijn land op losse schroeven zette om deze doorbraak naar buiten uit het koloniale stadsbeeld, deze boulevard-van-de-toekomst (voorlopig nog de enige in de hele archipel) te kunnen verwezenlijken.
[Haasse – Krassen op een rots, 21] 


Links: Standbeeld van Thamrin.


Ga rechtdoor: Jl Medan Merdeka Selatan (Koningsplein Zuid).

Op Koningsplein-Zuid is de weg om onbekende redenen een eindje omgelegd. 't Werk van de Australische krijgsgevangenen, die iedere dag tot het middel naakt door de stad worden vervoerd in vrachtauto's naar de plaatsen, waar ze te werk worden gesteld. Voorbijgangers steken af en toe een duim of twee vingers op.
[Jansen – In deze halve gevangenis, 15] 


Rechts: 18 Departemen Energi dan Sumber Daya Mineral.


Links: Lapangan Merdeka, met in dit gedeelte van het plein de plaats van Taman Ria; en vóór de oorlog de Pasar Gambir.


Rechts: Jl Agus Salim (Laan Holle was, vóór dat in 1957 de Jl Thamrin was aangelegd, vanuit de zuidwest hoek van Medan Merdeka, weg naar het zuiden).).


Rechts: 11 – Perpustakaan Nasional (Nationale Bibliotheek).


Rechts: Lembaga Ketahanan. (Hotel Koningsplein, voordien de plaats van de School tot Opleiding van Inlandsche Rechtskundigen.)


Rechts: de plaats van de voormalige woning van de burgemeester (tot 1939) en het gemeentehuis.

De Gemeenteraad vergaderde gisterenavond voor het eerst in het gebouw op het Koningsplein-Zuid. [De Locomotief, 16 Januari 1917] 

In de loop van de middag werd vervolgens een aantal vooraanstaande Nederlandse burgers uitgenodigd, naar het stadhuis te komen – daar deed de resident om zes uur een beroep op hen om het driemanschap dat nu de hoogste bestuursverantwoordelijkheid droeg, alle mogelijke hulp te verlenen. Velen van de aanwezigen hoorden voor het eerst dat Batavia opgegeven was. Een schokkende mededeling! Toen de resident was uitgesproken, weerklonken kreten als ‘Leve de koningin!’, ‘Leve Nederland!’ ; ook werd het Wilhelmus gezongen.
Hoe kon men de Japanners doen weten dat Batavia een ‘open stad’ was? [Het Koninkrijk der Nederlanden, 11a, 998-1000] 


Rechts: Balai Kota, de voormalige woning van de Gouverneur van West-Java envoordien de woning van de Resident van Batavia.


Rechts: Istana Wakil Presiden..

ILW Jakarta 7 Koningsplein pensionEen terrein met het verbouwde Savoy Hotel en de woning van de President-Directeur van de Javasche Bank, Mr. Dr. Buttingha. Het is mogelijk dat Du Perron in de onderstaande tekst het pension bedoelt, dat naast het Savoy Hotel lag.
Het ergste was dat ik mij overdag op bureau voortdurend te gekleineerd voelde om mij zelf ’s avonds in het Deca-park voor een flinke jonge reporter te houden; geen zweem van Rouletabille kon ik meer in mijzelf ontdekken, niets dan een melancholieke indische jongen wiens meisje meer voor een getrouwde man was gaan voelen en die nu voor niets in een pension aan het Koningsplein zijn kamer had.
[Du Perron – Het land van herkomst, 333-334] 

Zij [het Rapwi-team] gaven opdracht, Hotel des Indes als noodziekenhuis in te richten (zelf kozen zij hun onderdak in de ambtswoning van de president van de Javase Bank, waar zij tegelijkertijd hun hoofdkwartier vestigden) [Het Koninkrijk der Nederlanden, 11c, 558-561] 


Links: Op Lapangan Merdeka lagen vroeger een renbaan en de velden van de Bataviasche Voetbal Club BVC.


Rechts: Kedutaan Besar Amerika Serikat, de ambassade van de V.S.

Ga onder het spoorwegviaduct door.

Onze Haagsche correspondent seint ons heden dat het wetsontwerp tot aankoop van den spoorweg Batavia-Buitenzorg voor eene som van f 10.600,000 door de Tweede Kamer verworpen is. [De Locomotief, 12 Mei 1910] 
Vroeger heb ik al eens op die voordeelen gewezen: een omzetting van de lijn in een electrische, waardoor het bezwaar van de stremming van het verkeer op de overwegen, ingevolge het sluiten der hekken, opgeheven zou worden; de over brenging van het goederenvervoer naar de lijn-Kemajoran, waardoor de lijn-Weltevreden, die dwars door de stad loopt, geheel gereserveerd zou blijven voor het personenverkeer; [De Locomotief, 30 Mei 1910] 


Ga vóór de T-kruising linksaf en steek de Jl Medan Merdeka Selatan over.
Ga rechtdoor: Jl Medan Merdeka Timur
(Koningsplein Oost).

Rechts: zicht op PLN. (Woning directeur Gasmaatschappij – 1913, Hulswit)

N.B.: voetbrug.
Links: Stasiun Gambir.


In het gebouw: een stationskiosk.

ILW Jakarta 7 Koningsplein stationskioskWij hadden op alle lagere scholen een grote verzamelwoede voor de platte boekjes met schreeuwend gekleurde omslagen die de avonturen bevatten van Lord Lister, Nick Carter en Buffalo Bill; ik las ze niet alle, maar wilde zoveel mogelijk nummers hebben; de moeder van Emiel gaf mij soms een dubbeltje, dat aan de stationskiosk van het Koningsplein direct in zo'n boekje werd omgezet. De verkoper was een oude inlander met een bril op; onze handigheid was om telkens twee boekjes weg te nemen in plaats van één, wij dankten hem dan beleefd, waarvoor hij als inlander gevoelig was, en rolden onze buit haastig maar quasi-nonchalant op terwijl wij weggingen. Het kwam niet in ons op te denken dat wij de man daarmee benadeelden, de stationsbibliotheek, dachten wij, was rijk genoeg om deze kleine verliezen niet te merken.
[Du Perron – Het land van herkomst, 248-249] 


Ga terug naar de voetbrug en steek daar over.

Rechtvooruit: Galleri Nasional (in 1992 geopend) (C.A.S. met links de aula – 1957 Gmelig Meijling).


Vervolg
de wandeling in noordelijke richting.
Rechts
: Gereja Immanuel – Protestant Church in Western part of Indonesia – the “Immanuel” congregation.(de Willemskerk).


Ga rechtsaf: Jl Pejambon (Pedjambon).
Ga na 150 meter schuin rechts en ga rechtdoor of rechtsaf, “even het wijkje in”. 

ILW Jakarta 7 Koningsplein PedjambonEens slenterde Justus in de buurt van het koningsplein achter de Willemskerk. Hij was alleen en plotseling dacht hij: Zo was Indië vroeger. Het was een kleine straat en er stonden drie of vier huizen, die er als door een wonderlijk toeval goed verzorgd uitzagen: witgekalkt en met een schoon erf. Het was er bladstil. Geen bedelaars met wonden die stonken als duizend doden, geen gehaaste grauwe mensen, geen benzinelucht, geen tanks. Alleen een stukje straat in gloeiend zonlicht, een verrukkelijke geur van de vlammend rode bloemen, en verderop een rustiek bruggetje.
[Van der Hoogte – Huis in de nacht, 18] 


Ga terug, steek de Jl Pejambon over, ga weer naar Medan Merdeka en ga rechtsaf.
Rechts: 5 Kementerian Perhubungan – Ministry of Transportation..


Rechts: Militair terrein met een gebouw dat wat van de weg af ligt (waarschijnlijk het gebouw van de voormalige Indische Ondernemersbond).

Rechts: Pertamina, de plaats van de voormalige Broederschool (Congregatie van de H. Aloysius , Oudenbosch).

ILW Jakarta 7 Koningsplein BroederschoolWat deed men mij in die tijd? Men zond mij naar de Boederschool. De oude vooroordelen van mijn ouders spraken weer: ik had met inlandse kinderen mogen spelen zoveel ik wilde, maar ik mocht niet ‘besmet’ worden door de halfbloeds van de buurt, en de katholieke sfeer scheen mijn moeder nog altijd een uitkomst. Ik werd dus op een school gedaan aan het Koningsplein, een groot halfuur met de trein van Meester-Cornelis; ik moest iedere morgen vroeg opstaan, het chinese kamp doorlopen, in een zwart groezelig stationnetje een boemeltrein nemen om in het station Koningsplein uit te stappen, een grote hoek van dit plein omlopen om in een soort klooster binnen te gaan.
En mijn rampen begonnen.
[Du Perron – Het land van herkomst, 243-244] 


Rechts: Bank Mandiri.


Ga rechtsaf: Jl Perwira (Willemslaan).

Rechts: 4 Pertamina (Hoofdvertegenwoordiging van de Bataafsche Petroleum Maatschappij).


Rechts: 6 Pertamina, de voormalige woning van de Agent, de hoofdvertegenwoordiger van de B.P.M.

ILW Jakarta 7 Koningsplein B.P.M.Aan de linkerkant van de straat lag het Kantoor Commandant 1e Divisie.

Toevallig zag ik twee of drie weken later voor een militair gebouw in de Willemslaan nog weer een Nederlandsch konvooi gereed staan om naar Kebajoran te vertrekken, en daar het kamp de laatste dagen weer druk omstreden was geworden, kwam de gedachte in me op om binnen te loopen en te vragen of ik mee mocht en dan meteen eens ’n nacht overblijven.
[Fabricius – Hoe ik Indië terugvond, 62-63] 


ILW Jakarta 7 Koningsplein kathedraalSteek
de Jl Perwira over.
Zicht op de Mesjid Istiqlal en op de kathedraal – [zie de Wandelingen Jakarta 5 en 6].
Splitsing van de Kali Ciliwung in twee ‘gekanaliseerde armen’:
- Rechts, de Saluran Ciliwung; de Nieuwersloot (langs de Postweg) en vervolgens het Goenoengsari-kanaal;
- Links, de Kali Ciliwung; Noordwijk en Molenvliet.

Ga terug richting Medan Merdeka

Ga onder het spoorwegviaduct door.

ILW Jakarta 7 Koningsplein spoorwegovergangHonderden vrouwen staan intusschen bij de spoorwegovergangen uit te kijken naar treinen met Nederlandsche krijgsgevangenen die hier passeeren in de richting Priok. Waarheen ze gaan? Naar Sumatra, Borneo of verder weg naar Japan zelf?
[Jansen – In deze halve gevangenis, 60-61, 62] 

Tehupeiory vertelde aan C. dat de krijgsgevangenen, die hun vrouwen bij 't passeeren van Menteng en Koningsplein vroolijk toewuifden bij de spoorwegovergangen, hun tranen niet konden inhouden, toen ze in Priok de booten zagen waarmee ze weg worden gebracht. Het gerucht wil dat de bestemming Sumatra is. Kolemijnen?
[Jansen – In deze halve gevangenis, 63a] 

Het plan om de spoorlijn in de stad te verhogen, werd in 1929 vanwege de malaise, geschrapt. In 1992 werd het alsnog uitgevoerd; de spoorbaan is vanaf Manggarai tot bij Jakarta Kota verhoogd.


Volg de weg naar rechts: Jl Medan Merdeka Utara (Koningsplein Noord) en ga met de weg mee naar links.

Rechts: Militer: Tentara Nasional met een standbeeld van Sudirman, de legeraanvoerder in de onafhankelijkheidsstrijd.

ILW Jakarta 7 Koningsplein VolkscredietbankHoofdkantoor Algemeene Volkscredietbank. (1939, Blankenberg). 

Om woekerpraktijken tegen te gaan werden in 1904 Volkskredietbanken en een Gouvernementspandhuisdienst opgericht (er waren in '38 bijna 500 pandhuizen), werd de oprichting van simpele dessa-banken bevorderd (er waren er in '38 alleen al op Java bijna 7.000) en ontstond in '34 de Algemene Volkskredietbank die de dessa-banken controleerde en bovendien gelden leende aan kleine middenstanders, ambtenaren en gepensioneerden van elke landaard. [Het Koninkrijk der Nederlanden, 11a, 171] [Insulinde, 127-135] 

In het jaar 1930, vóór de reorganisatie van het Volkscredietwezen, was ik boekhouder en kashouder van de plaatselijke Afdeelingsbank hier in Malang. [Walraven – Brieven, 818-820] 

Hij schrijft een nieuwjaarsgroet over de samenwerking van Japanners en Indonesiërs, de betrekkelijke lichte offers die de Indonesiërs brachten en de daartegenover staande schuldbevrijding aan de Hollanders. (Volkscredietbank?) (de Nederlands-Indische banken werden op 20 oktober 1942 opgeheven).
[Jansen – In deze halve gevangenis, 107a] 


2de zijstraat rechts: Jl Veteran III (Secretarieweg).

Mr. Der Kinderen bewoonde het huis aan den linkerhoek van den Secretarieweg, als men van het Koningsplein komt. Tegenwoordig is het een indépendance van het Hotel der Nederlanden, waarin vóór zijn vertrek naar Europa de bekende arts Dr. Van Tricht het laatst zijn appartementen had. Er was nog geen gemeentebestuur. Langs het Koningsplein woonden in de deftige huizingen nagenoeg alle leden van den Raad van Indië, de resident en andere autoriteiten, de handelsmagnaten en rijke particulieren, die bij elke poging tot verandering of verbouwing van hun plein dadelijk hun tanden lieten zien. Zij hadden elk afzonderlijk en allen te zamen heel wat meer in de melk te brokkelen dan nu. Dies liet men het plein ongemoeid.
[Ido – Indië in den goeden ouden tijd I, 74-75] 

Maar…. daar herken ik, op den hoek van het Koningsplein en een ‘gang’ (zijstraat) het eigen ouderlijke huis van vroeger! Het lieve, mooie, witte huis van vroeger, en het staat daar verveloos, kalkeloos, vervallen en ik wil niet zien wat het geworden is nu (na niet twintig) maar bijna vijftig jaren! Ik heb alleen even mijn keel voelen geknepen worden.
[Couperus – Oostwaarts, 113-114] 

Ik vond er ons huis mooier dan in Den Haag, omdat het groter was en de tuin heel groot was en er bloeiende oleanders waren.
[Couperus in: Omstreden Paradijs, 105-106] 

 

Steek bij het stoplicht de Jl Medan Merdeka Utara over en vervolg in westelijke richting.
Rechts: Bina Graha - Istana Negara, het voormalige Paleis van de Gouverneur Generaal.